فارسی در نامگذاری فامیل از بیشتر زبانها دقیقتر است. جایی که انگلیسی فقط میگوید cousin، فارسی هشت کلمه دارد و از همان یک کلمه معلوم میشود این فامیل از طرف پدر است یا مادر، و از طریق برادرِ او یا خواهرش.
این راهنما نام نسبتها را دستهبهدسته مرور میکند. هر جا که لازم است، معادل انگلیسی را هم آوردهایم تا اگر برای کسی که فارسی نمیداند توضیح میدهید، دستتان پر باشد.
اگر میخواهید اسم یک نسبت خاص را پیدا کنید، ابزار نام نسبت فامیلی را امتحان کنید: زنجیره را قدمبهقدم میسازید («پسرِ برادرِ پدرِ من») و اسمش را میبینید.
نسلهای بالا: پدربزرگ و مادربزرگ
| نسبت | فارسی | انگلیسی |
|---|---|---|
| پدرِ پدر یا پدرِ مادر | پدربزرگ | grandfather |
| مادرِ پدر یا مادرِ مادر | مادربزرگ | grandmother |
| پدرِ پدربزرگ | پدرِ پدربزرگ | grandfather's father |
برخلاف عمو و دایی، پدربزرگ و مادربزرگ در فارسی طرف خانواده را نشان نمیدهند؛ پدربزرگِ پدری و مادری هر دو «پدربزرگ»اند. برای نسلهای بالاتر هم معمولاً نسبت را توصیف میکنیم: «پدرِ پدربزرگ».
نسلهای پایین: نوه
| نسبت | فارسی | انگلیسی |
|---|---|---|
| فرزندِ پسر یا فرزندِ دختر | نوه | grandson / granddaughter |
| پسرِ نوه | پسرِ نوه | grandson's son |
«نوه» برای پسر و دختر یکی است. انگلیسی بین grandson و granddaughter فرق میگذارد.
برادرزاده و خواهرزاده
| نسبت | فارسی | انگلیسی |
|---|---|---|
| پسر یا دخترِ برادر | برادرزاده | nephew / niece |
| پسر یا دخترِ خواهر | خواهرزاده | nephew / niece |
اینجا وضعیت برعکس است: فارسی میگوید فرزندِ برادر است یا خواهر، و انگلیسی میگوید پسر است یا دختر. هر دو زبان یک چیز را میگویند و یک چیز را نمیگویند.
عمو، عمه، دایی، خاله
این چهار کلمه پایهٔ همهٔ نسبتهای بعدیاند:
| نسبت | فارسی | انگلیسی |
|---|---|---|
| برادرِ پدر | عمو | paternal uncle |
| خواهرِ پدر | عمه | paternal aunt |
| برادرِ مادر | دایی | maternal uncle |
| خواهرِ مادر | خاله | maternal aunt |
انگلیسی برای این چهار نفر فقط دو کلمه دارد: uncle و aunt. برای اینکه طرف خانواده معلوم شود، paternal (پدری) یا maternal (مادری) اضافه میکنند.
فرزندانِ عمو، عمه، دایی و خاله
اینجاست که فارسی واقعاً از انگلیسی جلو میزند. هر هشت نسبت زیر در انگلیسی فقط cousin است:
| نسبت | فارسی | انگلیسی |
|---|---|---|
| پسرِ عمو | پسرعمو | paternal uncle's son |
| دخترِ عمو | دخترعمو | paternal uncle's daughter |
| پسرِ عمه | پسرعمه | paternal aunt's son |
| دخترِ عمه | دخترعمه | paternal aunt's daughter |
| پسرِ دایی | پسردایی | maternal uncle's son |
| دخترِ دایی | دختردایی | maternal uncle's daughter |
| پسرِ خاله | پسرخاله | maternal aunt's son |
| دخترِ خاله | دخترخاله | maternal aunt's daughter |
یک ترفند ساده برای به خاطر سپردن: کلمهٔ دوم (عمو، عمه، دایی، خاله) میگوید از کدام طرف و از طریق کدام خواهر یا برادر، و کلمهٔ اول (پسر یا دختر) میگوید خودِ آن فامیل کیست.
نسل بعد معمولاً توصیف میشود: پسرِ پسرعمو، دخترِ دخترخاله، و همینطور.
همسرانِ عمو، عمه، دایی و خاله
| نسبت | فارسی | انگلیسی |
|---|---|---|
| زنِ عمو | زنعمو | paternal uncle's wife |
| شوهرِ عمه | شوهرعمه | paternal aunt's husband |
| زنِ دایی | زندایی | maternal uncle's wife |
| شوهرِ خاله | شوهرخاله | maternal aunt's husband |
انگلیسی همهٔ اینها را هم aunt یا uncle مینامد، بیآنکه فرقی بگذارد که فرد خونی است یا با ازدواج وارد خانواده شده.
خانوادهٔ همسر
اسم خانوادهٔ همسر در فارسی بسته به این است که همسرِ چه کسی باشد. مرد به خانوادهٔ زنش با «-زن» اشاره میکند و زن به خانوادهٔ شوهرش با «-شوهر»:
| نسبت | مرد میگوید | زن میگوید | انگلیسی |
|---|---|---|---|
| پدرِ همسر | پدرزن | پدرشوهر | father-in-law |
| مادرِ همسر | مادرزن | مادرشوهر | mother-in-law |
| برادرِ همسر | برادرزن | برادرشوهر | brother-in-law |
| خواهرِ همسر | خواهرزن | خواهرشوهر | sister-in-law |
انگلیسی برای هر دو طرف یک کلمه دارد و با ‑in-law («از راه ازدواج») مشخصش میکند.
عروس، داماد، زنبرادر و شوهرخواهر
| نسبت | فارسی | انگلیسی |
|---|---|---|
| زنِ پسر | عروس | daughter-in-law |
| شوهرِ دختر | داماد | son-in-law |
| زنِ برادر | زنبرادر | sister-in-law |
| شوهرِ خواهر | شوهرخواهر | brother-in-law |
«عروس» و «داماد» در فارسی معنای عامتری هم دارند (هر تازهعروس و تازهدامادی)، ولی در نسبت فامیلی، عروس همسرِ پسر است و داماد همسرِ دختر.
باجناق و جاری
دو کلمه که در انگلیسی معادل یککلمهای ندارند:
| نسبت | فارسی | انگلیسی |
|---|---|---|
| شوهرِ خواهرِ زن (دو مرد که با دو خواهر ازدواج کردهاند) | باجناق | wife's sister's husband |
| زنِ برادرِ شوهر (دو زن که با دو برادر ازدواج کردهاند) | جاری | husband's brother's wife |
انگلیسیزبانها این نسبتها را فقط توصیف میکنند، یا با کمی تسامح brother-in-law و sister-in-law میگویند.
ناپدری و نامادری
| نسبت | فارسی | انگلیسی |
|---|---|---|
| زنِ پدر (که مادر خودتان نیست) | نامادری | stepmother |
| شوهرِ مادر (که پدر خودتان نیست) | ناپدری | stepfather |
در اگر «زنِ پدر» را بسازید، جواب «نامادری» است؛ چون اگر منظورتان مادر خودتان بود، مستقیم «مادر» را انتخاب میکردید.
چرا انگلیسیِ ما «cousin» نمیگوید؟
ابزار و برنامهٔ شجرهنامه برای هر نسبت یک اسم فارسی و یک اسم انگلیسی میدهند. در انگلیسی، بهجای cousin از عبارتهایی مثل paternal uncle's son استفاده میکنیم. دلیلش این است که «پسرعمو» و «پسرخاله» دو نسبت متفاوتاند و اگر هر دو را cousin بنامیم، همان اطلاعاتی گم میشود که فارسی با دقت نگهش داشته است.
نسبت دو نفر را در شجرهنامهٔ خودتان پیدا کنید
دانستن اسم نسبتها یک چیز است و پیدا کردن اینکه دو نفرِ واقعی چه نسبتی با هم دارند چیز دیگری؛ بهخصوص در خانوادههای بزرگ که چند نسل و چند ازدواج در کار است. در ، وقتی خانوادهتان را وارد کردید، دو نفر را انتخاب کنید و «پیدا کردن نسبت» را بزنید: مسیر میان آنها روی درخت نشان داده میشود و اسم نسبت به فارسی و انگلیسی گفته میشود.
برای شروع، راهنمای را ببینید.