شجرهنامه فقط یک نمودار نیست؛ حافظهٔ یک خانواده است. اسم پدربزرگِ پدربزرگ، سالی که خانواده از شهری به شهر دیگر رفت، اینکه دخترخالهٔ مادرتان با چه کسی ازدواج کرد — اینها چیزهاییاند که اگر امروز ثبت نشوند، با رفتن بزرگترها از دست میروند.
این راهنما قدمبهقدم نشان میدهد چطور یک شجرهنامهٔ درست و قابلاعتماد بسازید: از جمع کردن اطلاعات، تا ثبتش در شجرهنامهٔ آنلاین، تا گرفتن خروجی برای چاپ.
قدم اول: از خودتان شروع کنید، نه از قدیمیترین جد
اشتباه رایج این است که از دورترین اسمی که در خانواده شنیدهاید شروع کنید. بهتر است برعکس کار کنید: از خودتان شروع کنید و نسلبهنسل عقب بروید.
دلیلش ساده است. اطلاعات نسلهای نزدیک را با اطمینان میدانید: اسم پدر و مادرتان، خواهر و برادرها، تاریخها. هر نسلی که عقب میروید، اطلاعات کمتر و مبهمتر میشود. اگر از پایین شروع کنید، هر نسل جدید به نسلی وصل میشود که از درستیاش مطمئناید.
یک ترتیب عملی:
- خودتان، همسر و فرزندان
- پدر و مادر، خواهرها و برادرها
- پدربزرگها و مادربزرگها (هر چهار نفر)
- عموها، عمهها، داییها و خالهها و فرزندانشان
- نسلهای قبلتر، بهتدریج
قدم دوم: اطلاعات را جمع کنید
برای هر نفر اینها را بپرسید و یادداشت کنید. لازم نیست همه را داشته باشید؛ هر چه دارید ارزشمند است:
- نام و نام خانوادگی — برای زنان، نام خانوادگی پدری را ثبت کنید؛ این کار پیدا کردن خانوادهٔ پدریشان را بعداً سادهتر میکند.
- تاریخ تولد و فوت — حتی سال تقریبی هم مفید است.
- محل تولد و فوت — شهر یا روستا.
- پدر و مادر — این مهمترین اطلاعات است، چون درخت را به هم وصل میکند.
- ازدواجها — با چه کسی و از چه تاریخی، و اگر جدایی بوده، تاریخش.
- یادداشت — شغل، خاطره، هر چیزی که میخواهید بماند.
از چه کسانی بپرسید
بهترین منبع، بزرگترهای خانوادهاند. یک جلسهٔ یکساعته با پدربزرگ یا مادربزرگ معمولاً بیشتر از هر سند دیگری اطلاعات میدهد. چند نکته:
- سؤالها را باز بپرسید: «از خواهر و برادرهایتان بگویید» بهتر از «چند تا خواهر داشتید؟» جواب میگیرد.
- اگر اجازه دارید، صدایشان را ضبط کنید. بعداً جزئیاتی پیدا میکنید که موقع گفتگو از دستتان رفته بود.
- عکسهای قدیمی را با هم ببینید. هر عکس یک اسم و یک داستان را زنده میکند.
از چه اسنادی کمک بگیرید
شناسنامهها (بهخصوص صفحههای ازدواج و فرزندان)، عقدنامهها، سنگ قبرها و دفترچههای قدیمی خانوادگی منابع خوبیاند. اگر تاریخی را از روی سند برداشتید، در بخش یادداشتِ آن فرد بنویسید که منبعش چه بوده.
قدم سوم: درخت را بسازید
حالا وقت ثبت است. در ثبتنام کنید. بعد از ثبتنام دو درخت نمونه (یکی فارسی، یکی انگلیسی) در حسابتان هست تا ببینید یک درخت کامل چه شکلی است. برای خانوادهٔ خودتان یک درخت تازه بسازید و اسمش را بگذارید، مثلاً «خاندان کریمی».
اولین نفر را اضافه کنید
با دکمهٔ «افزودن فرد» اولین نفر را ثبت کنید. نام و جنسیت الزامیاند؛ بقیهٔ فیلدها اختیاریاند و هر وقت اطلاعات بیشتری پیدا کردید میتوانید کاملشان کنید.
تاریخها را میتوانید شمسی یا میلادی وارد کنید. در نسخهٔ فارسی، تقویم پیشفرض شمسی است. اگر تاریخی را نمیدانید، خالی بگذارید؛ اطلاعاتِ حدسی و نادرست از اطلاعاتِ خالی بدتر است.
بستگان را از روی هر نفر اضافه کنید
روی هر نفر در درخت که بزنید، پنلی باز میشود که بخش «افزودن بستگان» دارد: همسر، فرزند، پدر و مادر. این سریعترین راه ساختن درخت است، چون رابطه همان لحظه ثبت میشود و لازم نیست بعداً دستی وصلش کنید.
- همسر: هنگام افزودن همسر، تاریخ ازدواج را هم میخواهد. ازدواجها در درخت جداگانه ثبت میشوند و اگر کسی بیش از یک ازدواج داشته، هر کدام جداست.
- فرزند: فرزند به پدر و مادرش وصل میشود.
- پدر و مادر: برای اضافه کردن نسل قبل از یک نفر.
نوع رابطه را درست ثبت کنید
همهٔ پدر و مادرها «تنی» نیستند. هنگام ثبت والدین میتوانید نوع رابطه را مشخص کنید: بیولوژیک (تنی)، فرزندخواندگی یا ناتنی. این کار درخت را دقیق نگه میدارد و خانوادههای ترکیبی را درست نشان میدهد.
برنامه جلوی چند اشتباه رایج را خودش میگیرد: کسی نمیتواند جدِ خودش باشد، یک نفر بیش از دو والد تنی ندارد، و والد و فرزند باید در یک درخت باشند.
قدم چهارم: اگر فهرست بلندی دارید، از اکسل استفاده کنید
اگر اطلاعات دهها نفر را از قبل در یک جدول دارید، لازم نیست تکتک واردشان کنید. میتوانید آنها را از اکسل وارد کنید: فایل نمونه را دانلود کنید، پرش کنید و با «وارد کردن از اکسل» بارگذاری کنید. قبل از ثبت، پیشنمایشی نشان داده میشود که چه کسانی تازهاند و چه کسانی ویرایش میشوند.
جزئیات کامل در راهنمای آمده است.
قدم پنجم: نسبتها را ببینید
وقتی چند نسل ثبت شد، بخش جذاب شروع میشود. دو نفر را انتخاب کنید و «پیدا کردن نسبت» را بزنید. برنامه کوتاهترین مسیر میان آنها را روی درخت نشان میدهد و اسم نسبت را میگوید، مثلاً «پسرعمو» یا «زندایی». اگر دو نفر از چند راه با هم فامیل باشند، مسیرهای دیگر هم پیشنهاد میشوند. گزینهٔ «مسیر از طریق مردان» هم مسیری را پیدا میکند که فقط از مردان خانواده میگذرد.
اگر فقط کنجکاوید یک نسبت را چه مینامند، بدون ثبتنام جواب میدهد. برای آشنایی با خودِ اسمها هم راهنمای را ببینید.
قدم ششم: خروجی بگیرید و به اشتراک بگذارید
شجرهنامهای که فقط در یک حساب بماند، نیمی از ارزشش را ندارد.
- تصویر و PDF: با «خروجی گرفتن» پیشنمایش درخت را میبینید و میتوانید تصویر PNG یا PDF بگیرید. برای چاپ درختهای بزرگ، PDF میتواند درخت را روی چند صفحه تقسیم کند. رنگها و قالب را هم میتوانید عوض کنید.
- پوستر یک نفر: برای هر نفر میتوانید یک «کارت مشخصات» بگیرید که نوادگان او را نسلبهنسل نشان میدهد؛ هدیهٔ خوبی برای مراسم خانوادگی است.
- اکسل: با «خروجی اکسل» نسخهای از کل درخت دارید که هر وقت خواستید میتوانید ویرایشش کنید و دوباره وارد کنید.
- اشتراک با فامیل: اعضای دیگر خانواده را با نام کاربریشان به درخت دعوت کنید و سطح دسترسی هر کدام را مشخص کنید: فقط دیدن، یا افزودن و ویرایش. اینطور هر کس بخشی از درخت را که بهتر میشناسد کامل میکند.
چند نکته که درخت را قابلاعتماد نگه میدارد
- حدس را با واقعیت قاطی نکنید. اگر مطمئن نیستید، در یادداشت بنویسید «احتمالاً» یا «به گفتهٔ عمهخانم».
- یک نفر را دو بار ثبت نکنید. قبل از افزودن، در درخت جستجو کنید؛ بهخصوص در خانوادههایی که اسمها تکرار میشوند.
- حریم خصوصی زندهها را جدی بگیرید. شجرهنامهها در برنامه خصوصیاند و فقط اعضایی که اضافه میکنید آنها را میبینند.
- کمکم کامل کنید. لازم نیست در یک روز تمام شود. هر جلسه با یکی از بزرگترها، چند شاخهٔ تازه به درخت اضافه میکند.
ساختن شجرهنامه کاری است که هر چه زودتر شروعش کنید، اطلاعات بیشتری را نجات میدهید. همین امروز با خودتان و پدر و مادرتان شروع کنید.